ต้องยอมรับว่าปีนี้จักรยานกำลังเป็นเทรนด์ที่เริ่มมาแรงชัดเจน

เราเห็นคนขี่จักรยานกันมากขึ้น เห็นจักรยานขึ้นปกนิตยสารหลายฉบับ ตั้งแต่นิตยสารสายสังคมและสิ่งแวดล้อม ไปถึงนิตยสารแฟชั่นไลฟ์สไตล์ เราเห็นคอลัมน์จักรยานผุดขึ้นมาตามสื่อต่างๆ เห็นร้านค้าหลายแห่งสรรหาจักรยานโบราณมาประดับตกแต่งหน้าต่างร้าน โดยเฉพาะร้านอาหารเก๋ๆ กาแฟถ้วยละเกือบ 100 บาท ร้านเสื้อผ้าชิคๆ ขายกระโปรงตัวละ 3-4,000 บาทขึ้นไป ตัวหนึ่งซื้อจักรยานแม่บ้านมือสองได้ 3-4 คัน ไอ้จักรยานโบราณที่มาตั้งโชว์ มีดอกไม้เสียบในตะกร้า ดูสดใสสบายใจดี แต่หนักโคตรๆ จนมั่นใจได้ว่าคนไทยหนึ่งล้านคน โดยเฉพาะคนที่ซื้อกระโปรงนั่นไป จะไม่เอามาปั่นลั่นล้าจริงจังแน่นอน

อะไรที่เริ่มเป็นแฟชั่นย่อมเจอปฏิกิริยาโต้กลับ ไม่ทันที่วาระการสัญจรด้วยจักรยานในเมืองจะตั้งไข่ได้เท่าไหร่ ก็มีกระแสหมั่นไส้จักรยานในสังคมไทยตามเสียดเทรนด์มาติดๆ รับประกันอาการขี้หมั่นไส้ชอบบั่นทอนคู่จริตวิถีไทย

หมั่นไส้ความตอแหลของแฟชั่นตรงนู้นตรงนี้พอเม้าท์สนุกปากก็ว่าไปอย่าง แต่ตอนนี้ชักพาลเลยเถิดเป็นแอนตี้จักรยานในฐานะพาหนะสัญจร หรือแอนตี้กลุ่มคนขับเคลื่อนการใช้จักรยานเป็นพาหนะทางเลือก อาทิ

“พวกจักรยานมันคนรวย เรื่องอะไรกรูจะแบ่งถนนให้พวกมัน เรื่องอะไรจะไปช่วยคนรวย”

“ดูดิ ขี่จักรยานเที่ยวเล่นสุดสัปดาห์ มีเวลาว่างมากกันจัง”

เทรนด์จักรยานดูเผินๆ อาจเหมือนเป็นแฟชั่นฉาบฉวย แต่ขอฟันธงว่าเทรนด์นี้ต่างจากแฟชั่นกางเกงขาลีบขาบานที่ผันแปรไปตามฤดูกาล กระแสที่เรากำลังเห็นเป็นปรากฎการณ์ของการแปรเปลี่ยนยุคสมัย เป็นการผลัดเปลี่ยนกระบวนทัศน์ในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ จากสังคมเสพน้ำมันแห่งศตวรรษที่ 20 สู่สังคมคาร์บอนต่ำแห่งศตวรรษที่ 21

เทรนด์จักรยานฟื้นขึ้นมาทั่วโลกเพราะวิกฤตสิ่งแวดล้อม ภาวะโลกร้อนกำลังเปลี่ยนความคิดคนรุ่นใหม่ ผนวกกับวิกฤตเศรษฐกิจน้ำมันแพงเป็นแรงผลักดันให้คนหันมาขี่จักรยานกันมากขึ้น ความเห็นว่าจักรยานเป็นเรื่องของคนรวยเป็นแค่ความเห็นของคนปากพล่อยที่ขาดความรู้และข้อมูล ทุกวันนี้ แม้ว่าคนรุ่นใหม่มีสตังค์จะขี่จักรยานกันมากขึ้น แต่คนใช้จักรยานหรือรถถีบอื่นๆ ส่วนใหญ่ยังคงเป็นคนมีรายได้ต่ำอยู่ดี จำนวนไม่น้อยเพิ่งเปลี่ยนจากมอไซต์มาเป็นจักรยานไม่กี่ปีมานี้เองเมื่อราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้น คนถีบสามล้อขายไอติมคนหนึ่งเล่าให้ฟังว่า ตั้งแต่เปลี่ยนจากรถเครื่องมาเป็นรถถีบ เขาประหยัดเงินได้ถึงเดือนละ 2,000 บาท แถมสุขภาพดีขึ้นเพราะได้ออกกำลัง

การเอื้ออำนวยความสะดวกแก่จักรยานจึงไม่ใช่การช่วยคนรวย จริงๆ แล้วเป็นการลดความเหลื่อมล้ำในสังคมลงไปด้วยซ้ำ จึงต้องถือว่าเป็นการช่วยส่วนรวม คนรวยมีรถยนต์แต่บางครั้งเลือกขี่จักรยานแทนเอารถออกมาวิ่ง หมายถึงอากาศที่มีมลพิษน้อยลงสำหรับทุกคน หมายถึงจำนวนรถกินที่บนถนนทำจราจรติดขัดน้อยลงไปอีกหนึ่งคัน เพราะจักรยานจะแพงจะถูกแค่ไหนก็มีขนาดไม่ต่างกันเท่าไหร่ ไม่สามารถวางก้ามใหญ่โตเบียดเบียนผู้อื่นได้มากมาย ราคาของจักรยานที่แตกต่างกันก็ไม่ใช่เรื่องใหม่ในสังคม มันก็เหมือนราคาสินค้าทั้งหลาย เหมือนกับรถยนต์ที่มีหลายเกรดตามคุณภาพที่ต่างกัน หรือมอไซต์ หรือเสื้อผ้า หรือรองเท้า สินค้าต่างระดับไม่ใช่ประเด็นใหม่ ถ้าจะโวยวายเรื่องนี้ ก็ไม่ต้องมาเจาะจงเฉพาะจักรยาน มันฟังไม่ขึ้น

น่าสังเกตว่าจักรยานอย่างดีราคาหลักหมื่น อย่างไรๆ ก็ถูกกว่ารถยนต์ แล้วทำไมไม่หมั่นไส้รถยนต์? หรือว่าเราชินชากับรถยนต์ คิดไปเองว่ามันเป็นของจำเป็น เลยยอมรับมัน แต่ยังไม่คุ้นเคยกับจักรยาน ซึ่งถือว่าเป็นน้องใหม่เข้ามาทวงสิทธิบนท้องถนน เลยพาลเห็นมันเป็นเพียงแค่ของเล่น?

แฟชั่นจักรยานเก๋ไก๋ไม่ใช่อุบัติเหตุ มันเป็นความจงใจสร้างสรรค์ให้สังคมดีขึ้นของคนในวงการดีไซน์ที่ใช้จุดแข็งของตัวเองช่วยแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม เพราะความเท่มันมีพลังมหาศาล สามารถเปลี่ยนสังคมกระแสหลักได้ง่ายและเร็วกว่าการใช้ความรู้สร้างจิตสำนึก ซึ่งแม้จะยั่งยืนกว่าในที่สุด แต่มันเจอแรงเสียดทานสูงกว่า ต้องยอมรับว่าคนทำงานสิ่งแวดล้อมสายตรงอย่างผู้เขียน ซึ่งคนส่วนใหญ่ไม่เห็นว่าเป็นคนเท่ ไม่สามารถมีอิทธิพลได้กว้างไกลมากนักในสังคม เราต้องใช้จุดแข็งด้านองค์ความรู้และข้อมูลของเราไปเชื่อมต่อกับจุดแข็งของคนอื่น เพราะที่สุดแล้ว เราทุกคนจุดประกายคนได้เพียงกลุ่มหนึ่ง จุดกันต่อๆ เป็นทอดๆ จึงจะเปลี่ยนสังคม

วงการแฟชั่นและดีไซน์ไม่ได้เป็นเพียงวงการฟุ้งเฟ้อถลุงทรัพยากรเสมอไป แฟชั่นเป็นเครื่องมือน่าทึ่ง โกโก้ ชาเนล ไต่เต้าจากชนชั้นล่างขึ้นมามีอิทธิพลเหนือความคิดและพฤติกรรมของชนชั้นสูงและสังคมวงกว้าง พร้อมๆ กับปลดปล่อยผู้หญิงจากเครื่องแต่งกายรุ่มร่ามบีบรัดซี่โครงหายใจได้ไม่เต็มปอด เปลี่ยนไปนุ่งกางเกงและเสื้อผ้าง่ายๆ ใส่สบายคล่องตัว เปลี่ยนบทบาทผู้หญิงสู่อิสรภาพชนิดไม่มียูเทิร์น วิเวียน เวสต์วู้ด หลอกล่อให้หญิงไฮโซมาใส่เสื้อผ้าขาดวิ่นแนวพั้งค์ สร้างความเท่แบบสาวงบต่ำ ลดช่องว่างระหว่างชนชั้นในสังคมอังกฤษกันจะๆ ต่อหน้าต่อตา แม้ไม่ชอบเสื้อผ้าของวิเวียน เวสต์วู้ด แต่ก็ต้องปรบมือให้ คารวะเธอสักหนึ่งจอก

ทั้งชาเนลและเวสต์วู้ดเป็นคนที่รู้จักคุณค่าของตัวเองในฐานะมนุษย์ เธอเป็นตัวของตัวเองและความมั่นใจของเธอแปรออกมาเป็นความเท่ที่คนอื่นอยากลอกเลียนแบบ

แฟชั่นจักรยานเก๋ก็เป็นยุทธศาสตร์แนวเดียวกัน จักรยานเป็นพาหนะเชื่องๆ ไม่ดุร้าย จึงยากที่จะใช้กำลังเข้าสู้ยื้อแย่งสิทธิอันชอบธรรมบนถนนได้อย่างที่รถยนต์และมอไซต์ทำ หากเราอยากดึงดูดให้จักรยานเข้ามาอยู่ในสายตา ก็จำเป็นต้องใช้กลเม็ดอื่น การสร้างเสน่ห์แก่ภาพลักษณ์จักรยานเป็นเครื่องมือไม่กี่อย่างที่เราทำกันได้

แต่ที่สุดแล้วก็ไม่มีใครมีเสน่ห์เท่เก๋ไก๋สำหรับทุกคน กลุ่มจักรยานแนวสปอร์ตก็ชอบจักรยานไฮเทคใส่ชุดจิ้งเหลน เพราะสิ่งที่พวกเขาชื่นชอบคือประสิทธิภาพและความเร็ว กลุ่มเด็กแนวชอบฟิกซ์เกียร์ ส่วนคนอีกจำนวนหนึ่งเลือกใช้จักรยานที่เหมาะแก่การขี่ไปทำงานไปไหนต่อไหนในชีวิตประจำวัน หลายคนถือเป็นหน้าที่ทางการเมือง ตั้งใจให้คนเห็นว่าตนเป็นคนธรรมดาแต่งตัวธรรมดาขี่จักรยานธรรมดาเพื่อให้จักรยานดูเป็นพาหนะปกติบนท้องถนน เช่นผู้เขียนตั้งใจซื้อกระโปรงใส่ปั่นไปทำงานให้เห็นกันว่าสาวออฟฟิซก็ขี่จักรยานได้ เป็นเลดี้ไม่โป๊เลย

ขอให้กำลังใจแก่ผู้ใช้จักรยานทุกคน โปรดอย่าหวั่นไหวกับเสียงเหน็บแนบ

เราไม่ปล่อยมลพิษ เราไม่ได้เบียดเบียนผู้อื่น เราจึงไม่หนักปอดทับกบาลอะไรใครเลย พับผ่าสิ

กรุงเทพธุรกิจ: โลกในมือคุณ, กรกฎาคม 2554

Advertisements