Slide1

“ครัวรถถีบ” หรือ bike kitchen มีชื่อเรียกอีกหลายชื่อ บางครั้งเรียกว่าสหกรณ์จักรยาน บางครั้งคำว่าสหกรณ์หรือ Co-op ถูกแปลงเป็น coop คำเรียกกรงไก่ ก็เลยกลายเป็น bike coop — กรงรถถีบ หรือโรงอู่รถถีบ

โรงจักรยานเหล่านี้เป็นสถานที่ที่สอนให้สมาชิกหรือคนในชุมชนได้ฝึกซ่อมและดูแลจักรยานตัวเอง ส่วนใหญ่จัดการโดยอาสาสมัคร บริการที่นำเสนอมีหลายระดับ ตั้งแต่คนปั่นจักรยานทั่วไปเอาจักรยานมาซ่อม แต่แทนที่จะแค่เอาจักรยานมาทิ้งให้ช่างซ่อมแล้วมารับทีหลัง จ่ายเงินเสร็จสรรพไป ก็ให้มานั่งเรียนรู้ดูแลซ่อมแซมพร้อมไปกับช่างด้วยราคาถูกสุดๆ หรือจ่ายแค่ค่าอาหลั่ย ซึ่งมีทั้งสินค้ามือสอง สินค้าแลกเปลี่ยน หรือสินค้าใหม่ ถ้าเป็นเด็กหรือคนรายได้ต่ำก็รับบริการฟรี หรือแลกเปลี่ยนด้วยค่าแรงเป็นจำนวนครั้งงานอาสาสมัคร

 

นอกจากซ่อมแซมดูแลจักรยานทั่วๆ ไปแล้ว เขายังสนับสนุนการฟื้นชีพจักรยานเก่า เอาของเก่ามาถอดชิ้นส่วนเพื่อรีไซเคิ้ลบ้าง ดัดแปลงจักรยานเก่าให้เป็นจักรยานประดิษฐ์กิ๊บเก๋ถูกใจเด็กแนวบ้าง แปลงจักรยานธรรมดาเป็นจักรยานขนของบ้าง คนไม่มีจักรยานขี่จึงสามารถสมัครเข้ามาเป็นอาสาสมัครเรียนรู้ทำงานกับเซียนช่าง เพื่อประกอบจักรยานคันใหม่ของตัวเองขึ้นมาจากชิ้นส่วนมือสองโดยไม่ต้องมีเงินแม้แต่บาทเดียว เรียกว่าโครงการ “earn-a-bike”

 

เงินเป็นเพียงเครื่องมือแลกเปลี่ยนมูลค่าตัวหนึ่งเท่านั้น เครื่องมือแลกเปลี่ยนรูปแบบอื่นคงมีมูลค่าและความหมายในสถานที่เหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นหยาดเหงื่อแรงงาน ทักษะและความรู้

 

“ครัวรถถีบ” จึงเป็นแหล่งรวมตัวของชุมชน ในเมืองเล็กๆ มันอาจเป็นสถานที่รวมตัวของชุมชนท้องถิ่น แต่ในเมืองใหญ่อย่างซานฟรานซิสโก มันเป็นแหล่งชุนชนจักรยานจากหลายย่าน ประกอบด้วยคนหลายประเภท หลายแนว หลายชนชั้น ทุกคนสามารถสมัครเข้ามาเป็นสมาชิกได้ เสียค่าสมาชิกเป็นรายปี เป็นค่าใช้สถานที่และอุปกรณ์ ค่าอาหลั่ยจ่ายต่างหาก หรืออาสาสมัครหกครั้งแทนค่าสมาชิกรายปีก็ได้ สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 18 ขวบสมัครเข้าเป็นสมาชิกได้ฟรี

 

เมื่อคนมากหน้าหลายตาเข้ามาปฏิสัมพันธ์กัน เรื่องราวดีๆ ก็อาจเกิดขึ้นมากมาย บางคนได้เพื่อน บางคนได้แฟน ทุกคนได้ความรู้ โลกร้อนน้อยลงเพราะข้าวของต่างๆ ถูกเปลี่ยนมือและใช้ร่วมกัน แต่เรื่องไม่ดีไม่งามก็เกิดขึ้นได้เช่นกัน

 

“ครัวรถถีบ” จึงมีกติกาการใช้สถานที่ร่วมกัน ผู้ใดละเมิดสิทธิส่วนรวมหรือละลานผู้อื่น ก็จะถูกเชิญให้ออก ไม่ว่าจะมีสถานภาพสมาชิกอย่างไรอยู่ก็ตาม

 

การเคารพสิทธิส่วนรวมจึงอยู่เหนืออำนาจของเงิน

 

“ครัวรถถีบ” ที่ซานฟรานซิลโกยังไปไกลกว่านั้น ทุกอาทิตย์เขาจัดคืนพิเศษให้เฉพาะแก่สมาชิกที่เป็นผู้หญิง กะเทย เกย์ เลสเบี้ยน และเพศอื่นๆ เพราะสังเกตเห็นว่าในชั่วโมงชุมชนปกติยังคงมีกำแพงที่มองไม่เห็นกีดกั้นบุคคลเหล่านี้อยู่บ้าง พวกเขาต้องการทำทุกวิถีทางที่จะเปิดโลกของจักรยานให้แก่ทุกคนในสังคม

 

“ครัวรถถีบ” จึงเป็นมากกว่าโรงฝึกซ่อมจักรยาน มันเป็นอู่บ่มเพาะสังคมเป็นธรรม เริ่มตั้งแต่สร้างคนให้มีความรู้ทักษะดูแลตัวเองได้ ติดปีกติดล้อให้อิสรภาพ เพิ่มจำนวนคนปั่นจักรยานที่เบียดเบียนโลกน้อยลงในทุกมิติ สร้างมิตรภาพสายสัมพันธ์ของผู้คนในสังคม และสร้างทัศคติใหม่ๆ ให้เกิดการยอมรับกันและกัน

 

จักรยานอาจแก้ปัญหาสังคมไม่ได้หมดทุกเรื่อง แต่มันช่วยแก้ปัญหาสลับซับซ้อนได้หลายเรื่องมากจริงๆ

 

Cycling Plus, November 2013

Advertisements